Każdego 1 stycznia z Wiednia na cały świat płynie muzyka. Wiedeńscy Filharmonicy wychodzą na scenę Musikverein i grają Marsza Radetzky’ego, walce Straussów i galop polki. Transmisja dociera do ponad 90 krajów. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych rytuałów muzycznych świata — a zaczęło się od jednego grudniowego wieczoru w 1939 roku.
Historia Koncertu Noworocznego Wiedeńskich Filharmoników
Pierwsze wykonanie tego, co dziś znamy jako Koncert Noworoczny, odbyło się 31 grudnia 1939 roku w Wielkiej Sali wiedeńskiego Musikverein. Dyrygent Clemens Krauss zaproponował wieczór złożony z muzyki Johanna Straussa — kompozytora, który w XIX wieku był w Wiedniu prawdziwą legendą i symbolem miejskiej rozrywki.
Sukces był natychmiastowy. Wiedeńczycy zakochali się w tym formacie: taneczna muzyka Straussów, lekka, elegancka i pełna energii, grała we wspaniałej złoconej sali o niezrównanej akustyce. W kolejnych latach tradycja się utrwaliła, a termin przesunął się na 1 stycznia.
Przez dekady dyrygenci różnych epok prowadzili ten wyjątkowy wieczór: Willi Boskovsky ponad 25 lat, potem zaczął się zwyczaj zapraszania nowych dyrygentów na każdy rok. Carlos Kleiber, Zubin Mehta, Claudio Abbado, Georg Solti, Mariss Jansons, Gustavo Dudamel — lista nazwisk to przekrój najważniejszych dyrygentów drugiej połowy XX i początku XXI wieku.
Wiedeńscy Filharmonicy (Wiener Philharmoniker) to jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych zespołów orkiestrowych na świecie. Orkiestra powstała w 1842 roku i od tego czasu zachowuje pełną autonomię artystyczną — muzycy sami wybierają dyrygentów i decydują o charakterze instytucji.
Jak wygląda program koncertu
Koncert trwa około dwóch godzin i dzieli się na dwie części oddzielone przerwą. Program jest każdorazowo inne zestawienie, ale zachowuje pewne stałe elementy i konwencje:
Dominuje muzyka XIX-wiecznego Wiednia — przede wszystkim kompozycje rodziny Straussów: Johanna Straussa ojca, Johanna Straussa syna (autora Dunaju w błękitach i Marszu Radetzky’ego), Josefa Straussa i Eduarda Straussa. Obok nich pojawiają się dzieła Josepha Lannera, Carla Michaela Zieherera i innych kompozytorów wiedeńskiej sceny tanecznej.
Walce, polki, galopady, marsze — to formy budujące atmosferę wieczoru. Muzyka jest lekka, elegancka i pełna rytmicznego wigoru.
Marsch Radetzky’ego op. 228 Johanna Straussa ojca tradycyjnie zamyka cały koncert. Publiczność na sali — i miliony widzów przed telewizorami — dołącza do rytmicznego klaszczenia, które dyrygent prowadzi i kształtuje gestami.
Każdego roku program jest inaczej ułożony i zawiera zarówno znane przeboje, jak i rzadko wykonywane dzieła. Muzycy i dyrygenci traktują to jako część atrakcji — stałe bywalcy Musikverein i miłośnicy muzyki śledzą, co pojawi się tym razem.
Gdzie oglądać transmisję koncertu
Transmisja Koncertu Noworocznego jest jednym z największych muzycznych wydarzeń telewizyjnych roku. W Polsce transmisja dostępna jest zwykle na antenie TVP Kultura lub TVP2 — warto sprawdzić harmonogram przed sylwestrem.
Relacja na żywo dociera do ponad 90 państw — od Japonii przez Australię po Stany Zjednoczone. W wielu krajach jest to tradycja porównywalna z innymi noworocznymi rytuałami: rodzina siada przed telewizorem 1 stycznia rano i słucha Straussów przy kawie.
Dla tych, którzy chcą przeżyć Koncert Noworoczny na miejscu: bilety na salę Musikverein są wyjątkowo trudno dostępne. Wiedeńscy Filharmonicy prowadzą losowanie biletów — zgłoszenia przyjmowane są przez stronę internetową orkiestry na kilka miesięcy przed wydarzeniem. Szanse są znacznie większe, niż się wydaje — warto spróbować.
Dlaczego koncert cieszy się taką popularnością na całym świecie
Odpowiedź jest deceptywnie prosta: muzyka Straussów jest tak napisana, żeby sprawiać przyjemność. Nie wymaga od słuchacza żadnej specjalistycznej wiedzy. Melodie są chwytliwe, rytm jest taneczny, brzmienie orkiestralne Wiedeńskich Filharmoników jest niezrównane.
Do tego dochodzi kontekst: złocona sala Musikverein, elegancko ubrana publiczność, tradycja. Koncert Noworoczny to nie tylko muzyka — to ceremonia, którą rok po roku przeżywają kolejne pokolenia.
Wreszcie: Nowy Rok jest momentem powszechnym. Na całym świecie o tej samej porze miliony ludzi słuchają tej samej muzyki z tego samego miejsca. Jest w tym coś rzadkiego.
Jeśli chcesz odwiedzić Wiedeń osobiście, przeczytaj o tym, jak kupić bilety na Operę Wiedeńską — drugą wielką instytucję muzyczną stolicy Austrii. Szukasz polskich scen muzycznych? Sprawdź nasz przegląd filharmonii w Polsce.