Kiedy w kinie brzmi wielka orkiestra — fanfary, smyczki w crescendo, bębny przed kulminacją — to nie przypadek. Muzyka filmowa od ponad 100 lat czerpie z tradycji i brzmienia orkiestry symfonicznej. Dla wielu słuchaczy jest to pierwsze zetknięcie z muzyką klasyczną — i doskonały most prowadzący w głąb tego świata.
Dlaczego muzyka filmowa korzysta z brzmienia orkiestry symfonicznej
Orkiestra symfoniczna potrafi opisać emocje i narrację z niebywałą precyzją. Może być delikatna i intymna (smyczki w pianissimo, solo fletu), jak i przytłaczająca i epicka (cały skład w fortissimo z kotłami i trąbkami). Ta rozpiętość sprawia, że idealnie nadaje się do ilustrowania filmowej dramaturgii — od czułości po terror, od komedii po tragedię.
Pionierzy muzyki filmowej w Hollywood szybko dostrzegli ten potencjał. Erich Wolfgang Korngold, Max Steiner i Bernard Herrmann w pierwszej połowie XX wieku stworzyli język symfoniczny kina hollywoodzkiego — bezpośrednio czerpiąc z późnego romantyzmu (Wagnera, Richarda Straussa, Mahlera). Ten język dominuje do dziś.
Muzyka filmowa nie jest muzyką „gorszą” niż muzyka symfoniczna — jest innym gatunkiem, służącym innym celom. Niektóre partytury filmowe są arcydziełami kompozytorskimi, słyszanymi przez miliony ludzi, którzy na co dzień nie sięgają po płyty z symfoniami. Granica między „filmową” a „klasyczną” muzyką symfoniczną bywa bardzo cienka.
Najbardziej znane utwory muzyki filmowej wykonywane przez orkiestry
Koncerty z muzyką filmową cieszą się rosnącą popularnością na scenach filharmonicznych na całym świecie. Orkiestry symfoniczne wykonują w całości lub we fragmentach ścieżki dźwiękowe do filmów — niekiedy z projekcją obrazu, niekiedy jako autonomiczny koncert.
Kilka postaci, których muzyka pojawia się regularnie w takich programach:
John Williams — twórca muzyki do Gwiezdnych Wojen, Indiany Jonesa, Listy Schindlera, Jurrasic Park, Szeregowca Ryana i wielu innych. Jego język muzyczny jest głęboko zakorzeniony w tradycji symfonicznej — cytuje i przekształca techniki Wagnera, Prokofewa i Strawinskiego. Muzyka Williamsa do Listy Schindlera, oparta na solowym skrzypcach, jest jednym z najbardziej poruszających fragmentów muzyki filmowej XX wieku.
Ennio Morricone — włoski mistrz muzyki filmowej, który tworzył przez ponad 60 lat. Jego partytury łączą elementy awangardy, muzyki ludowej i tradycji symfonicznej. Muzyka do Dawno temu na Dzikim Zachodzie, Missji i Cinema Paradiso znana jest na całym świecie i wykonywana regularnie przez orkiestry.
Hans Zimmer — jeden z najbardziej produktywnych i rozpoznawalnych kompozytorów filmowych współczesności. Jego muzyka do Gladiatora, Interstellar i Incepcji chętnie pojawia się w repertuarze orkiestrowych koncertów filmowych.
Polska orkiestra muzyki filmowej i podobne zespoły
W Polsce działają zespoły specjalizujące się właśnie w muzyce filmowej i crossoverowej. Najważniejszy z nich to Polska Orkiestra Muzyki Filmowej (Film Music Prague — w Polsce Orkiestra Muzyki Filmowej), który regularnie wykonuje wielkie ścieżki dźwiękowe w polskich salach koncertowych.
Takie wieczory są znakomitym punktem wejścia dla osób, które chcą zobaczyć orkiestrę symfoniczną w akcji, ale nie czują się jeszcze pewnie na klasycznym koncercie. Muzyka jest znajoma, emocje czytelne, a brzmienie — dokładnie to samo, co w tradycyjnej filharmonii.
Brzmieniu i budowie orkiestry poświęcony jest nasz artykuł o instrumentach orkiestry symfonicznej. Jeśli chcesz wiedzieć, jak wszystko się zaczęło — przeczytaj, czym jest filharmonia i jak działa jako instytucja.